Wsparcie psychologiczne i integracja społeczna

Wsparcie psychologiczne i integracja społeczna: Budowanie fundamentów nowego życia

Kiedy wojna odbiera poczucie bezpieczeństwa

Przymusowa migracja to doświadczenie, które drastycznie przerywa ciągłość życia. Przypomina trzęsienie ziemi – niszczy nie tylko materialne podstawy egzystencji, ale także poczucie tożsamości, przynależności i sprawczości. Program „Uniwersytet Warszawski dla Ukrainy” rozumiał tę złożoność i od początku traktował wsparcie psychologiczne oraz działania integracyjne nie jako dodatek, lecz jako fundamentalne filary procesu adaptacji.

Zaprojektowaliśmy nasze działania wokół prostego, ale głębokiego założenia: człowiek, który traci grunt pod nogami, potrzebuje jednocześnie oparcia w sobie samym i w nowym otoczeniu. Dlatego równolegle budowaliśmy odporność wewnętrzną i więzi zewnętrzne.

Leczenie niewidzialnych ran: psychologiczne konsekwencje wojny i migracji

Trauma wojenna w teczce i na warsztacie
Wśród uczestników naszego Programu dominowały osoby, które doświadczyły bezpośrednich skutków wojny – uciekając z terenów walk, tracąc domy, żegnając się z bliskimi na niepewny czas. Wielu przejawiało objawy zespołu stresu pourazowego, które – jak pokazują badania – często pozostają niezauważone w pierwszych miesiącach migracji, gdy uwagę pochłaniają sprawy bytowe.

Nasz zespół psychologów i terapeutów pracował w oparciu o model dwutorowego wsparcia: z jednej strony oferując natychmiastową pomoc w kryzysie, z drugiej – budując długofalowe zasoby radzenia sobie w trudnej sytuacji.

Wielogłos potrzeb: różne ścieżki, różne formy pomocy
Nie ma jednej traumy migracyjnej – każda historia jest inna. Dlatego stworzyliśmy różnorodne formy wsparcia:

  • Indywidualne konsultacje psychologiczne dawały bezpieczną przestrzeń do zmierzenia się z najtrudniejszymi doświadczeniami. To tam matki opowiadały o koszmarach swoich dzieci, specjaliści dzielili się lękiem o utratę zawodowej tożsamości, młodzież mówiła o poczuciu wykorzenienia.
  • Warsztaty grupowe uczyły konkretnych technik radzenia sobie ze stresem, ale także tworzyły coś więcej – wspólnotę doświadczenia. W bezpiecznej, prowadzonej przez specjalistę grupie uczestnicy odkrywali, że nie są sami ze swoim lękiem, i że dzielenie się nim może być pierwszym krokiem do uzdrowienia.
  • Webinaria i szkolenia psychoedukacyjne wyposażały w wiedzę i narzędzia do samopomocy. Uczyliśmy rozpoznawać objawy traumy, praktykować techniki relaksacyjne, budować psychologiczną odporność w niestabilnych czasach.

Mosty zamiast murów: integracja jako proces spotkania

Warszawa nieznana, Warszawa oswojona
Integracja zaczyna się od małych kroków – od poznania sąsiada, od zrozumienia jak działa komunikacja miejska, od odnalezienia w nowym mieście miejsc, które staną się swojskie. Nasze spacery miejskie nie były zwykłymi wycieczkami – to były lekcje czytania nowej przestrzeni, prowadzone przez przewodników, którzy rozumieli zarówno historyczny kontekst Warszawy, jak i emocjonalne potrzeby nowych mieszkańców.

Dzieciństwo pomiędzy traumą a nadzieją
Specjalną uwagę poświęciliśmy najmłodszym, których psychika jest szczególnie wrażliwa na traumatyczne doświadczenia. Warsztaty artystyczne i przyrodnicze dla dzieci i młodzieży nie były zwykłymi zajęciami pozalekcyjnymi – to była forma terapii poprzez twórczość, ruch i kontakt z naturą.

W bezpiecznej, twórczej atmosferze dzieci mogły wyrazić to, czego nie potrafiły ubrać w słowa – lęk, tęsknotę, ale też nadzieję. Ich rysunki, początkowo pełne ciemnych barw i wojennych motywów, z czasem zaczynały tętnić żywymi kolorami i obrazami nowego, polskiego życia.

Świętowanie pomiędzy kulturami
Organizowaliśmy wspólne obchodzenie świąt – zarówno polskich, jak i ukraińskich. Te spotkania przy stole, dzielenie się tradycyjnymi potrawami, wspólne śpiewanie kolęd czy pieśni wiosennych – budowały coś więcej niż znajomości. Budowały poczucie wspólnoty losu, które przekraczało granice narodowe.

Niepewny optymizm i odzyskana nadzieja: co mówią badania

W 2023 roku przeprowadziliśmy badanie wśród 831 uchodźców z Ukrainy przebywających w Polsce. Jego wyniki odsłoniły złożony obraz psychologicznej sytuacji osób, które znalazły się w naszym kraju.

Nadzieja jako słowo-klucz
Kiedy poprosiliśmy respondentów o podanie skojarzeń z przyszłością, najczęściej pojawiało się jedno słowo: „nadzieja” (27,3% odpowiedzi). To nie była naiwna optymistyczna wiara, ale raczej „niepewny optymizm” – świadomość trudności połączona z determinacją do budowania nowego życia.

Jak piszą autorzy badania: „Choć nie zostało doprecyzowane 'na co’ jest to nadzieja, samo słowo semantycznie wymusza związek z pozytywnie nacechowanymi konceptami i presuponuje zmianę”.

Język jako klucz do sprawczości
Aż 95,3% badanych deklarowało chęć nauki języka polskiego – to niezwykle wysoki wskaźnik, który pokazuje, jak bardzo uczestnicy Programu rozumieli, że język to nie tylko narzędzie komunikacji, ale także narzędzie emancypacji, które pozwala odzyskać kontrolę nad własnym życiem w nowym kraju.

Pomiędzy pozostaniem a powrotem
Badanie ujawniło również ambiwalentne postawy wobec przyszłości. Ponad połowa respondentów nie planowała opuszczać Polski w najbliższym czasie, ale ich decyzje były naznaczone niepewnością i ciągłym ważeniem szans i zagrożeń.

Jak zauważają autorzy: „Pozostanie w Polsce oznacza konieczność budowania od nowa pozycji zawodowej i sieci kontaktów społecznych, proces przekształcania własnej tożsamości”. Ten proces transformacji tożsamościowej był jednym z kluczowych wyzwań, w których wsparcie psychologiczne i integracyjne odgrywało fundamentalną rolę.

Dwukierunkowy przepływ: jak integracja zmieniała obie strony

Integracja w naszym rozumieniu nigdy nie była procesem jednokierunkowym. Uczestnicy Programu nie byli biernymi „odbiorcami pomocy”, ale aktywnymi partnerami w budowaniu nowej, wspólnej rzeczywistości.

Polscy wolontariusze – studenci, doktoranci, pracownicy UW – często przyznawali, że zaangażowanie w Program zmieniło ich spojrzenie na migrację, na Ukrainę, na własną rolę w społeczeństwie. Uczyli się tyle samo, ile nauczali – języka empatii, zrozumienia dla traumy, cierpliwości w budowaniu mostów.

Wymierne efekty: liczby, które mają twarz

Badanie ewaluacyjne przeprowadzone wśród 1631 uczestników Programu przyniosło konkretne dane o skuteczności naszych działań:

  • 95,5% respondentów uznało zajęcia za pomocne w odnalezieniu się w nowym, polskim otoczeniu
  • 94,7% pozytywnie oceniło dostosowanie zajęć do własnych potrzeb i oczekiwań
  • 72,4% uczestników oceniło zróżnicowanie tematyki zajęć jako „bardzo dobre”
  • 92,6% pozytywnie oceniło życzliwość i pomocność osób pracujących w Programie

Lekcje na przyszłość: co zabieramy dalej

Program „Uniwersytet Warszawski dla Ukrainy” nauczył nas kilku fundamentalnych prawd o wsparciu psychologicznym i integracji:

  1. Trauma potrzebuje czasu i bezpiecznej przestrzeni – nie da się jej „załatwić” szybkimi interwencjami
  2. Integracja to proces dwukierunkowy – wymaga otwarcia zarówno od przybywających, jak i od przyjmujących
  3. Wspólnota jest najlepszym lekarstwem na wykorzenienie – poczucie przynależności leczy rany wygnania
  4. Nadzieja jest siłą napędową adaptacji – nawet niepewna, nawet wątła, ale konieczna do budowania przyszłości

Dziś, patrząc na uczestników naszego Programu – tych, którzy zostali w Polsce, tych, którzy wrócili do Ukrainy, tych, którzy pojechali dalej – widzimy przede wszystkim ludzi, którzy odzyskali sprawczość. Nie rozwiązaliśmy wszystkich ich problemów, ale daliśmy im narzędzia, wsparcie i – co najważniejsze – wiarę, że mogą tworzyć swoje życie na nowo.

Nawigacja - zapoznaj się ze szczegółami rezultatów Programu

Program „Uniwersytet Warszawski dla Ukrainy” to bogata, wielowątkowa historia. Zapraszamy do zgłębienia jej poszczególnych aspektów:

  1. Program „Uniwersytet Warszawski dla Ukrainy”: Solidarność, wiedza, działanie – synteza informacji o Programie i jego rezultatach
  2. [aktualnie jesteś tutaj] Wsparcie psychologiczne i integracja społeczna – jak budowaliśmy fundamenty dobrostanu i przynależności
  3. Wpływ na rynek pracy – droga od utraconej kariery do nowych możliwości zawodowych
  4. Ocena Programu przez uczestników – głos tych, dla których tworzyliśmy wsparcie
  5. Wpływ na społeczność UW – jak pomaganie innym zmieniało nas samych
  6. Program jako platforma badawcza – unikalna wiedza wyrosła z praktyki solidarności